ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΡΗΤΩΝ ΠΑΤΡΑΣ "ΤΟ ΑΡΚΑΔΙ"

Από εξακριβωμένες ιστορικές πηγές φαίνεται πως η παρουσία του Κρητικού στοιχείου στην Πάτρα χρονολογείται αμέσως μετά την επανάσταση του 1821 και συγκεκριμένα το 1828. Τότε ο Κρητικός Αξιωματικός Νικόλαος Τριτάκης με εντολή του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια, παρέλαβε από τους Γάλλους το Φρούριο του Ρίου. Ο Νικ. Τριτάκης εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Πάτρα και μετά την αποστρατεία του απέκτησε μεγάλη περιουσία. Η πολιτεία του παραχώρησε και έκταση περίπου 20 στρ. βορειοανατολικά του Φρουρίου Πατρών.

Άλλοι Κρήτες που αναφέρονται στην Πάτρα αμέσως με τα πρώτα χρόνια της Νεότερης Ελλάδας είναι ο δικηγόρος Πέτρος Γαλανόπουλος και οι αδελφοί Θεόφραστος και Αριστείδης Χαιρέτης.

Οι πολλοί Κρητικοί όμως ήλθαν στην Πάτρα μετά την κρητική επανάσταση του 1866-69. Η εφημερίδα "Ο Φοίνιξ" των Πατρών στις 28 Ιουλίου 1867 γράφει: "Την νύκτα της παρελθούσης Τετάρτης με το Ελληνικόν ατμόπλοιον "Αιγαίον" αφίχθησαν εις την πόλιν μας 150 γυναικόπαιδα εκ Κρήτης και έτερα περιμένονται. Οι συμπολίται ημών έσπευσαν αμέσως να δώσωσι παρήγορον άσυλον εις τα διαφυγόντα την μάχαιραν του εχθρού τέκνα των υπέρ πίστεως και πατρίδος αγωνιζομένων αδελφών ημών και έκαστος κατά τας δυνάμεις του έπραξεν ό,τι το καθήλον υπαγόρευεν εις τοιαύτην περίπτωσιν".

Οι πρόσφυγες αυτοί Κρήτες εγκαταστάθηκαν σε όλα τα μέρη της Πάτρας, αλλά κυρίως στην περιοχή της ενορίας του Αγίου Δημητρίου (στο κτήμα Τριτάκη), όπου και σήμερα ακόμη υπάρχει η ονομασία "Κρητικά."
Μετά το τέλος της Κρητικής Επανάστασης (1869) ήλθαν στην Πάτρα και οι οικογενειάρχες πολεμιστές όπου και εγκαταστάθηκαν πλέον μόνιμα με τις οικογένειές τους και επιδόθηκαν σε διάφορα επαγγέλματα. Από τα βιβλία της ενορίας του Αγίου Δημητρίου εξάγεται ότι από το 1869 άρχισαν οι γάμοι μεταξύ νεαρών ατόμων του Κρητικού και του Πατρινού στοιχείου. Έτσι αρχίζει η ενσωμάτωση των "προσφύγων" αυτών Κρητών στην Πατραϊκή κοινωνία.

Οι Κρήτες όμως αυτοί δεν ξέχασαν την ιδιαίτερή τους πατρίδα την Κρήτη. Ίδρυσαν Σύλλογο με την επωνυμία "Σύλλογος των εν Πάτραις Κρητών Το Αρκάδιον", και με σκοπό "Η υποστήριξις των δικαίων της Μεγαλομάρτυρος νήσου Κρήτης και η αμοιβαία αρωγή των τέκνων αυτής".

Το ιδρυτικό καταστατικό του Συλλόγου που εγκρίθηκε με το Β.Δ. της 6ης Μαΐου 1884, δεν υπάρχει σήμερα. Υπάρχουν όμως τροποποιήσεις αυτού το 1910, 1929, 1966 και 1985 που αναφέρονται σε αυτά. Από διάφορα στοιχεία όμως συμπεραίνεται ότι ο Σύλλογος υπάρχει και πριν το 1884 (δυστυχώς αρχείο δεν έχει διασωθεί).

Στην εφημερίδα "Φορολογούμενος" Πατρών της 6ης Αυγούστου 1882 αναφέρεται: "Ομοίως και ο ενταύθα Σύλλογος Κρητών κατέθεσε δια του προέδρου αυτού έτερον στέφανον".

Την ίδια εποχή επίσης αναφέρονται οι συχνές προσφορές των Πατρινών εις τον Σύλλογον για την ενίσχυση των θυμάτων των Κρητικών Αγώνων.

Έτσι λοιπόν ο Σύλλογος Κρητών Πάτρας, αν δεν είναι ο αρχαιότερος, τουλάχιστον είναι από τους αρχαιότερους συλλόγους της Ελλάδας. Από δημοσιεύματα της εποχής εκείνης συμπεραίνουμε την σπουδαία δράση του Συλλόγου από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του...