ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

Ο λαογράφος, λόγιος και πανεπιστημιακός Νικόλαος Γ. Πολίτης γεννήθηκε στη Καλαμάτα 1852. Από τα μαθητικά του χρόνια αναπτύσσεται το έντονο ενδιαφέρον του για το λαϊκό βίο. Μαθητής γυμνασίου ακόμη, δημοσιεύει λαογραφικές μελέτες στα περιοδικά Ευτέρπη και Πανδώρα.

Σπούδασε φιλολογία (1868-1872) και νομικά (1874-1875) στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συνέχισε τις σπουδές του στο Μόναχο και στο Ερλάγκεν της Γερμανίας. Συντάκτης του καταλόγου της Βιβλιοθήκης της Βουλής (1876-1880), συνιδρυτής της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος (1882), τακτικός καθηγητής από το 1890 στην έδρα Μυθολογίας και Ελληνικής Αρχαιολογίας και πρύτανης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Συνδιευθυντής του περιοδικού Εστία (1889-1890) με τον Γ. Δροσίνη και του Εγκυκλοπαιδικού Λεξικού των Barth και Hirst.  Ο Νικόλαος Γ. Πολίτης πέθανε στην Αθήνα το 1921.

Εξέδωσε με τον Σπυρίδωνα Λάμπρου τα «Νεοελληνικά Ανάλεκτα Παρνασσού» και τα σημαντικότερα έργα του είναι: «Μελέται επί του βίου των νεοτέρων Ελλήνων», «Παροιμίαι», «Παραδόσεις και Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού».

Το 1884 εισάγει, για πρώτη φορά, τον όρο «Λαογραφία» (για την ονομασία της νέας Επιστήμης) και το 1887, ως τμηματάρχης του υπουργείου Παιδείας, απηύθυνε εγκύκλιο στους έλληνες εκπαιδευτικούς και τους προέτρεπε να συγκεντρώσουν «λαογραφικό» υλικό. Το υλικό αυτό εχρησιμοποίησε κατόπιν στις εργασίες του, σχηματίζοντας παράλληλα τους πρώτους πυρήνες ενός άτυπου Λαογραφικού Αρχείου.

Το 1899 εξέδωσε τον πρώτο τόμο των «Παροιμιών» του (εκδόθηκαν συνολικά τέσσερις τόμοι ως το 1902, αλλά το έργο δεν ολοκληρώθηκε). Το 1904 εδημοσίευσε τους δύο τόμους ­ο πρώτος αποτέλεσε το coprus, ο δεύτερος τον εντυπωσιακό σχολιασμό των «Παραδόσεων», ο οποίος όμως δυστυχώς δεν ολοκληρώθηκε σε έναν τρίτο ή ενδεχομένως και τέταρτον τόμο. Τα έργα αυτά ανέδειξαν τον Νικόλαο Γ. Πολίτη σε έναν από τους μεγαλύτερους λαογράφους διεθνώς, όπως παρατηρούσε ο μαθητής του Στίλπων Κυριακίδης, γιατί εμφανίζουν τη Λαογραφία εξελιγμένη συγκριτική επιστήμη, που έχει ως στόχο της τη μελέτη και την ερμηνεία των λαϊκών εκδηλώσεων. Και ένα μέρος από τις εκδηλώσεις αυτές αποτελούν συνέχεια ή διαδοχή κοινωνικών δεδομένων, που προηγήθηκαν σε παλαιότερα βιώματα του ελληνικού λαού. Ο Κωστής Παλαμάς (σύγχρονός του) εσημείωνε ότι η μελέτη των «Παροιμιών» θα βοηθήσει στη σύνταξη μεγάλης συνθετικής εργασίας για την ελληνική «ψυχή», και χαρακτήρισε τις «Παραδόσεις» του Πολίτη «πολυτίμητο βιβλίο» και «δίτομο θησαυρό». Το 1907 ο Πολίτης πρόσθεσε στην πανεπιστημιακή του διδασκαλία και μαθήματα «Λαογραφίας».

Στον πρώτο τόμο του «Δελτίου» της Εταιρείας «Λαογραφία» εδημοσίευσε το προγραμματικό ομώνυμο άρθρο του, στο οποίο επισημοποίησε το όνομα της νέας Επιστήμης και παράλληλα καθόρισε τα όρια και το περιεχόμενό της. Ο Νικόλαος Πολίτης ίδρυσε το 1914 και την «Εθνική Μουσική Συλλογή» με σκοπό την έρευνα και τη μελέτη της παραδοσιακής μας μουσικής και εδημοσίευσε το ίδιο έτος το πολυσυζητημένο βιβλίο του «Εκλογαί από τα τραγούδια του Ελληνικού λαού».

Από την πλευρά της Ιστορίας των Επιστημών στην Ελλάδα πιστεύω ότι ο Νικόλαος Γ. Πολίτης καταλαμβάνει μία από τις πρώτες θέσεις στη σειρά των προσωπικοτήτων του αιώνα που έφυγε. Μπορεί να έζησε ένα μεγάλο μέρος του 19ου αιώνα, όμως το κύριο και σπουδαιότερο έργο το πραγματοποίησε στις πρώτες δεκαετίες του 20ού. Ο Πολίτης ανήκει στις μεγάλες προσωπικότητες του 20ού αιώνα, όχι μόνο γιατί ίδρυσε και θεμελίωσε μια νέα επιστήμη, τη Λαογραφία, αλλά και γιατί με το έργο του άνοιξε δρόμους, για να τους συνεχίσουν οι νεότεροι.