ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΥΔΩΝΙΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

Στο παλιό σχολείο, που βρίσκεται στην πλατεία του χωριού, στεγάζεται από το 2002 η τοπική Λαογραφική Συλλογή. Η έκθεση των αντικειμένων αναπτύσσεται κατά θέματα στο ισόγειο και στις δύο αίθουσες του πρώτου ορόφου. Ανεβαίνουμε στη μεγάλη αίθουσα. Το βλέμμα μας κατευθύνεται στην προθήκη με τις γυναικείες φορεσιές. Τα ρούχα είναι λιτά, μάλλινα κυρίως,κατάλληλα για τις κλιματολογικές συνθήκες του τόπου. Τα βασικά στοιχεία που αποτελούν τη γυναικεία φορεσιά είναι: το πουκάμισο, η φούστα1, το φόρεμα, η ποδιά, η ζώνη με τα παφτάδια2, το κεφαλομάντηλο, το πανωφόρι, οι πατούνες.Τα γιορτινά φορέματα (μάλλινα, στόφες3, κατφιδένια4) και τα δεύτερα (μισομάλλινα,γαλλικά) ράβονταν σε σκούρα χρώματα: βυσσινάτο, πράσινο, καρυδάτο, γιράνιο5,μελανίσιο. Στις καθημερινές φορεσιές κυριαρχούν οι μάλλινες φούστες, υφασμένες στον αργαλειό, και τα γλέκια. Οι άσπρες και οι ζωηρόχρωμες φούστες (λεμονάτες,πορτοκαλάτες, τρανταφλένιες, κρασένιες) φοριόταν από τις νέες, οι σκουρόχρωμες (καρυδάτες, μαύρες) από τις ηλικιωμένες. Ανάλογα με την περίσταση ή την εποχή φοριόταν πανωφόρι μακρύ ή κοντό, μακρυμάνικο ή αμάνικο: κάπα, γλέκι 6, τσικέτο7 και παλτό - επενδυμένο με γούνα κάποιες φορές.Πληροφορίες για την παραδοσιακή ανδρική φορεσιά (πουκάμισο, χολέβια,ζωνάρι, γλέκι ή κάπα) παίρνουμε μόνο από τις παλιές φωτογραφίες, αφού οι άντρες φόρεσαν τα ευρωπαϊκά πολύ νωρίς. Τη φουστανέλα, που ήρθε από την παλιά Ελλάδα, τη φορούσαν μόνον οι γαμπροί.
Σε μια πλευρά της αίθουσας διαμορφώνεται ο χώρος του σπιτιού που χρησίμευε για ύπνο και για φαγητό με το κρεβάτι, τα υφαντά μάλλινα στρωσίδια και
μαξιλάρια, το ξύλινο σεντούκι της προίκας, τη σαρμάντζα με τα σπάργανα του μωρού,το σοφρά, το μαγκάλι, τη ραπτομηχανή, τις κρεμάστρες με τα ρούχα και τον καθρέφτη.Απέναντι παλιές φωτογραφίες (αντίγραφα των αυθεντικών) συνδέουν τα αντικείμενα με τους ανθρώπους που τα δημιούργησαν και τα χρησιμοποίησαν. Οι φωτογραφίες ταξινομούνται στις ενότητες: οικογενειακές, πορτρέτα, ασχολίες και επαγγέλματα, ξενιτιά, στρατιωτική ζωή, κοινωνική ζωή (γάμοι, βαφτίσια, πανηγύρια,γιορτές, παρέες) και καλύπτουν το χρονικό διάστημα από το 1900 ως το 1960.Σε μια γωνιά είναι στημένος ο αργαλειός με όλα του τα εξαρτήματα και μπροστά του αραδιασμένα τα εργαλεία επεξεργασίας του μαλλιού: ο κόπανος, το λανάρι, το τσιουκρίκι 9, η ρόκα, το αδράχτι, η ανέμη, η γιδιάστρα.Στεκόμαστε με θαυμασμό μπροστά στις υφαντές δημιουργίες των γυναικών,προίκες κοριτσιών τραγουδημένες στον αργαλειό: βελέντζες φλοκάτες και στείρες,κιλίμια, σαΐσματα10, μάλλινα μαξιλάρια, κουβέρτες θηλιαστές και καραμελωτές,τρουβάδες, δισάκια και άλλα. Είναι γνωστό ότι η υφαντική τέχνη ήταν έργο των γυναικών κατά την προβιομηχανική εποχή και κάλυπτε τις ανάγκες της οικογένειας σε στρωσίδια, σκεπάσματα και εν μέρει σε ρουχισμό. Ως πρώτη
ύλη χρησιμοποιούνταν το μαλλί, άφθονο σε κάθε σπίτι λόγω της αναπτυγμένης κτηνοτροφίας.Στο ισόγειο και στη μικρή αίθουσα εκτίθενται γεωργικά εργαλεία για το όργωμα (ξυλάλιτρο, σιδεράλιτρο, ξυάλη,ζυγός,σβάρνα), για το θερισμό (δρεπάνι,παλαμαριά,κλιτσνίκος), για το αλώνισμα (δικράνι, τζουγκράνα, μαζώχτρα,καρπολόι,φτυάρι,διρμόνι,κόσκινο,κάψος, ταγάρι,δίχτυα για το άχυρο). Επίσης εργαλεία για την αμπελουργία και τη δεντροκαλλιέργεια (τσάπα, κλαδευτήρι,τσικμές), σκεύη για την οινοποιία (μαλάθα, βαένι, τραμαντζάνα), σύνεργα του βοσκού (κλούτσα, προβατοψάλιδο, κουδούνια, ξύλινη ταΐστρα ζώων, καρδάρι), του τυροκόμου (δοχεία μεταφοράς γάλατος, φουρλέτσκου) και του υλοτόμου (πριόνια,τσεκούρια).Στην ίδια αίθουσα βλέπουμε σκεύη ζυμωτικής για όλα τα είδη του ψωμιού και της πίτας (πνάκι για το προζύμι, σκαφίδι, σήτα, ξύστρο, πινακωτή, πλαστήρι,κλώστρη) και ψησίματος (φουρνόφτυαρο, γάστρα, πυροστιά).Επίσης μαγειρικά σκεύη (τεντζερέδες, ταβάδες, τηγάνια, ταψιά), δοχεία μεταφοράς νερού (μπούκλες, κακάβια, λαένια, γκούμια), δοχεία αποθήκευσης και συντήρησης (στάμνες, κάδες), και άλλα αντικείμενα, όπως γκριμπούρα,φανάρι,καζάνι.Όλα τα παραπάνω σκεύη προέρχονται από τα μαγειριά, τα κελάρια και τα κατώγια των παλιών σπιτιών και είναι φτιαγμένα από φυσικά υλικά: ξύλο, μπακίρι ή άλλο μέταλλο, πηλό.Στην απέναντι πλευρά εκτίθενται τα εργαλεία: αλφάδι, μάτρακας, σφυρί,σκιπάρι, καλέμι, βελόνι, μαλάς, ροκάνι, βαριά, κασμάς, καθώς και φωτογραφίες που δηλώνουν το κύριο επάγγελμα των αντρών του χωριού, τη μαστορική. Ήταν μαστόροι, δηλαδή χτίστες, σοβατζήδες, μαραγκοί, ακόμη και λεπτουργοί στο Άγιον Όρος.

Kyparissi Laografiko 03Η έκθεση δε δείχνει απλώς αντικείμενα, δίνει πληροφορίες για τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούσαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας προπολεμικά. Ασχολούνταν κυρίως με αυτό που προσέφερε ο τόπος, τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Η εξασφάλιση του ψωμιού ήταν, ως γνωστόν, το κύριο μέλημα κάθε σπιτιού. Τα γεωργικά εργαλεία και τα σκεύη ζυμωτικής μιλούν για την τυράννια των ανθρώπων, ώσπου από το σιτάρι να φτάσουν στο ψωμί. Η ανεπάρκεια της γεωργικής γης και τα περιορισμένα βοσκοτόπια οδήγησαν στην ενασχόληση με άλλα επαγγέλματα, την οικοδομική, την ξυλουργική,το εμπόριο και τις μεταφορές. Πολλοί από τους μαστόρους μετακινούνταν σε μπουλούκια για αναζήτηση εργασίας σε όλο τον ελλαδικό χώρο από την άνοιξη ως το φθινόπωρο. Άλλοι έφευγαν μακριά και ξενιτεύονταν στην Κωνσταντινούπολη και στην Αμερική. Με τα χρήματα που έφερναν στο χωριό αγόραζαν βιος, χωράφια και πρόβατα, μόρφωναν τα παιδιά τους στο Γυμνάσιο Τσοτυλίου, προίκιζαν τα κορίτσια τους, έφτιαξαν ωραία και μεγάλα σπίτια. Αποτέλεσμα της μετανάστευσης των αντρών ήταν ο διπλός ρόλος των γυναικών που έμεναν στο χωριό, να αναθρέψουν μόνες τους τα παιδιά και να ασχοληθούν με όλες τις βαριές αγροτικές δουλειές.

Η Λαογραφική Συλλογή δημιουργήθηκε από τις δωρεές των Κυδωνιωτών,την αγάπη και το μεράκι των δύο Συλλόγων. Τη λειτουργία της έχει αναλάβει μια επιτροπή σε συνεργασία με τα Διοικητικά Συμβούλια των Συλλόγων.Κάθε αντικείμενο που εισάγεται καταγράφεται, συντηρείται και μετά εκτίθεται.Η Λαογραφική Συλλογή περιμένει τα σχολεία του τόπου μας και όλο τον κόσμο να την επισκεφτούν.